Іолча
Маё вялікае сяло
Іолча. І гэта праўда.
Калі заснована яно,
Ніхто не скажа нам дакладна.
Паміж рэчак і бугроў,
І кустоў цяністых,
Сярод птушак і звяроў
Вырас домік камяністы.
Хто зрабіў? – Ці Флор, ці Ясь –
Гэта не вядома.
Ці ён пан, ці ён князь –
Гаспадар ля дома.
І побач з ім раслі дамы
Ўжо з бярвенняў чыстых
І з’яўляліся кумы
Ад розных дзетак галасістых.
Прайшлі суровыя вякі
І смерць лятала над зямлёю,
Кальчуга ханавай рукі
Была заплямлена крывёю.
Прагналі ворагаў татар,
Манголаў-ворагаў прагналі,
А іх было, як чорных хмар,
Што пры навальніцы наляталі.
І збудаваў дзяржаву цар,
Магутную тады краіну.
І Прыдняпроўскі весь абшар
Абложан царскаю данінай.
Цары мяняліся не раз,
Яе плацілі рэгулярна,
За ўказам быў указ,
І ўсё лічылася нармальна.
. . .
Мой дзед з дняпроўскіх казакоў,
І звалі проста Несцер.
Не было ў іх дуракоў
І слоў не кідалі на вецер.
Яны ўмелі працаваць,
Усё рабіць для дома.
У свята добра пагуляць
У родных, ці знаёмых.
Пан у іх быў пан Селюк,
Яго прозвішча такое.
Без асобых сіл і мук
Стаў багатым за ігрою.
Пасля траўмы дзед служыў
У Селюка, у пана,
Мэблю добрую зрабіў
Яму амаль задарма.
Прыгажэй яна была
Мэблі італьянскай,
І для нашага сяла
Чыста хрысціянскай.
Селюк дзеда паважаў
За яго уменне, скромнасць,
Грошы добрыя даваў,
Каб купіў маёмасць.
Несцер быў шчэ малады,
Але ўжо жанаты.
Ён купіў у Каляды
Гектар зямлі і хату.
Рэвалюцыя прайшла –
Пан Селюк уцёк на Запад.
Яго ўлада не знайшла,
Аддаў агент аб гэтым рапарт.
Несцер трохі пастарэў,
І дзяцей завёў не мала.
Галавою ён балеў –
Траўма аб сабе напамінала.
У трыццатыя гады
Створан быў калгас,
Каб стары і малады
Працавалі ўсе ў нас.
Дармаедаў, кулакоў
У Сібір саслалі,
А савецкіх юнакоў
Вучыцца добра застаўлялі.
У кароткі вельмі час
Краіна здужала разруху.
Расквітнеў і наш калгас –
Не елі людзі ўжо макуху.
У калгасе Несцер працаваў,
Там майстра не было такога:
Усе вазы рамантаваў
І сані конскія замнога.
Ён брычкі лёгкія зрабіў
Для ўсіх старшыняў нашага района
І працадзён ён зарабіў
Па іх калгаснаму закону.
Аднойчы восенню да нас
Прыехаў воз, ды бульбай поўны:
За працадні нам даў калгас
Бульбы добрай аж паўтоны.
Бульбу гэтую ў новы склеп
Насілі мы карзінамі
І гаварылі: “Другі хлеб
Будзе нам на ўсю зіму”.
. . .
Бацька мой, Сцяпан, сапёрам быў:
Масты ўзрывалі пры адходзе.
І мост адзін іх загубіў
Яшчэ ў сорак першым годзе.
Не паспелі мост ўзарваць,
Немцы праляцелі
Цераз мост і цераз гаць,
А сапёры пад мастом сядзелі.
Кіеў нам прыйшлося здаць –
Загубілі войска.
Стаўцы нечага сказаць –
Ваявалі стойка.
А палон – не госці: ты не чалавек,
Смерць і голад над табою,
І навала грозных здзек,
Што прыходзяць чарадою.
Кармілі немцы баландой
Яшчэ з гнілымі буракамі.
Атручваліся ежаю такой
І балелі жыватамі.
Палонных білі па спіне
Прыкладам аўтамата
Спраўляўся с працай ты, ці не,
Такая вось зарплата.
Бацька з сябрам працаваў
Кожны дзень да ночы.
Пасля вайны расказваў нам,
Калі ён бываў ахвочы:
“Як немец адвярнуўся прыкурыць,
Мы прыгнулі ў лес са стромы,
І нас не кінуўся лавіць
У лес, нікому не знаёмы.
Ішлі мы толькі па начах,
Баяліся папасціся да немцаў.
І спалі ў сене ў стагах
І сніўся нам асвенцім.”
Прыйшлі ў Іолчу, партызан
Фарміраваў Уладзімір, брат Сцяпанаў,
Начальнікам атрада стаў Сцяпан,
А Ўладзімір – камісарам.
Аднойчы партызаны паймалі “языка”,
Дрыжаўшага ад холаду і страха.
На бінце вісела левая рука,
На галаве зацёртая папаха.
“Вядзі!” – Васілю сказаў Сцяпан.
Цераз хвіліну немец паявіўся.
“Гутэн таг, гер Сцяпан!” –
Ён сказаў і непрыкметна пакланіўся.
Не прывід ці гэта, не падман,
І ніякі сфінкс…
“Гутэн таг.” – сказаў Сцяпан. –
Гутэн таг, гер Фріц.”
Гэта той, хто іх з палона
Адпусціў у сорак першым.
І яны прыйшлі да дому
З Украіны ходам пешым.
Сцяпан спытаў: “Будзеш з намі ваяваць
Супроць фашыстаў?”.
Фріц па-руску: “Да! Я буду ваяваць
Супроць фашыстаў-каланістаў”.
Так немец партызанам стаў.
У жыцці з адказнай вехай.
У палон фашыстаў браў,
Афіцзраў рэйха.
Камандзір не раз яму ўручаў
Ордэны, мядалі.
І заўсёды даручаў
Цяжкія заданні.
Пасля вайны астаўся жыць
Ён у нашым краі.
Старшынёй калгаса быць
Яго часта выбіралі.
. . .
З вайны ў нашае сяло
Мужчын вярнулася занадта мала,
Вельмі мала.
Многіх смерць з сабой забрала,
А тыя, што прыйшлі,
Дык інваліды:
Хто без нагі, хто без рукі –
Якія там працаўнікі?!
Але ж усё рабілі.
Напрыклад, Міша без нагі
Свой трактар, нібы танк, вадзіў.
А Коля, без рукі,
Весь луг касілкаю скасіў.
Так падымалася сяло
І разам наш калгас.
І многа працы там быо
Для дзяцей, для нас.
А цяпер няма вайны,
Пастарэлі хаты:
Пайшлі з жыцця яе сыны –
Вайна ў гэтым вінавата.
29-07-2026г.