Вершы беларускіх паэтаў

Нацыянальны паэтычны партал

Уваход

Раiм наведаць


Каб дадаць спасылку
на Ваш сайт, пiшыце ў
зваротную сувязь

Лічыльнікі

Залатое зярнятка праўды

Сярэдняя: 4.7 (3 галасоў)
ЗАЛАТОЕ ЗЯРНЯТКА ПРАЎДЫ (філасофская казка) Пралог Знікаюць народы з аблічча зямнога, Як ранкам пад промнямі сонца раса, Як снег на адхонах вялікай дарогі, — І свішча, і косіць нястомная смерці каса… Падранкам канаюць людскія плямёны Наўзбоччы, як птушкі, сцякаюць крывёю І б’юць у пылоце слабымі крыламі — І свішча, і гойсае смерці каса… Была Атлантыда, ці толькі прымроіў На піры мірскім старажытны Платон?.. Выходзяць з нябыту зямныя героі, Наноў спасцігаючы вечны закон. Ячшэ не аселі ў нізіны патопныя воды І голуб, што ў дзюбцы галінку прынёс, Не спрахнуў у сёмым патомстве — сыйшліся народы І вежу будуюць да сёмых нябёс. Знікалі народы з аблічча зямнога, Расталай вадою да Леты плылі — І зноў бунтаваў чалавек супраць Бога, І зноў ён сціраўся са твару Зямлі. Садом і Гамора лізалі халоднае неба Агністым, чырвоным як жар, языком — Дарэмна жанчыне казаць, што “не трэба Назад аглядацца!..” — і Лотава жонка стаўпом Саляным знерухомела на Палесціне, Як помнік спрадвечна упартай жанчыне. Ахейцы вайною прыступяць да Троі: Любоў ці жаданне здзяйсняе намер? Ці ж гэта пытанне? — Куды больш складаней Загадка біблейскага Ноя: Унук нарадзіўся пад імем Гамер… ……………………………………… Не помню! Не помню!!! Нічога не помню: Якімі шляхамі блукала душа? Напэўна, купалася ў сонечных промнях, Пакуль маё грэшнае цела знайшла. Анёлы нябесныя песні спявалі, Салодкіх мелодыяў дзіўныя гукі Паволі сціхалі. Мяне выпраўлялі Ў жыццё на пакуты, на доўгія мукі. І плакаў мой Ангел-Храніцель (Анёл-Паратоўнік), Прыкрыўшы блакітныя вочы бялёсым крылом, І так гаварыў мне: “Дарогу запомні Назад да крыштальных харомаў, Хутчэй варачайся, Мы будзем чакаць цябе дома!” 1 Казкі мовяцца не дзецям, Хоць і слухаюцца імі. Дзесьці ў Новым Запавеце Напісана, што малымі Быць павінны ўсе на свеце: Каб у царства Херувімаў Трапіць — трэба быць, як дзеці… І не пройдзе вечнасць міма. Нам дзяцей вучыць не трэба, А, хутчэй, вучыцца ў іх, Бо яны гавораць з небам, У дзяцей анёльскі слых. Прыгадай сябе малога — Не страшыўся смерці ты, Бо тады хадзіў пад Богам, А цяпер — ад Сатаны… А цяпер грызе сумненне, Розум вялы ад узросту… А ў Мадоны на каленях Немаўлятка… Гэтак проста Светлавока паглядае: Дзень і Час дакладна знае, Што павек не ўведаць людзям. “Се гряду!” — сказаў, — і будзе! 2 Ісціна за ўсё найлепей, Але хто яна такая? Чалавека з гліны лепяць І на неба не пускаюць, Аж да той пары, пакуль Не рашыць, як двойчы два: Цела — гэта боскі нуль — Рукі, ногі, галава… І няма прасцей задачы: Разабрацца, што ёсць “Я”? І няма цяжэй — іначай Сэнс губляецца жыцця. Мусіць, ён ад нараджэння Неўтаймоўны чалавек — Доўг спасцігнуць прызначэння, А ў яго кароткі век. Зразумець не проста гэта: Акром плоці і касцей — Нешта ёсць і ад Сусвету, Ад няведамых гасцей. У бязмежнай зорнай сечы, Нібы ў полі на вайне, Дух гартуюць чалавечы. Круціць лёс вірлівай цечай Нас, як глей па самым дне. 3 Казкі пішуцца дарослым, Каб яны ў будзённым тлуме Не бяздумнелі з узростам, А прывучваліся думаць; Каб да Бога іскру ў душах Праз вятры жыцця пранеслі. Там надзею не патушаць, Дзе пяюць саборна песні. Помняць дзе вякоў паданні І цячэ Жывое слова З вуснаў у другія вусны, З сэрца — да шматлюбных сэрцаў. Толькі там Зямля паўстане, Перародзіцца нанова І ўзляціць надрыўна-грузна Аж да зор праз гора церняў: Чалавецтва тады стане Для ўсясвету спелым зернем. Міф існуе, што калісьці Там, дзе “пояс астэроідны”, Танцавала па арбіце Таямнічая планета, Назву мела — Фаэтон. Шлях духоўны ёю пройдзен: Прарасла скрозь воды Леты І цяпер ляціць сусветам Праз таемны нам Эон. 4 Праўды болей у сказаннях, У легендах і паданнях, У паганскіх забабонах, Чым у доследах вучоных. Праўда — вузкі шлях адзіны, Што вяртае душы небу І ў апошнюю гадзіну Апраўдае нас. Так хлебам Спелай жнівеньскай парою Аддае за працу глеба Доўг свой нівай залатою: Шчыра дзякуе аратай Сонцу, праху і зярнятам. Час жніва… І хутка трэба Падрыхтоўвацца на бой: Барані Святое Неба, Асвяці жыццё сабой! Хоць прыкуты Дух да цела, Нібы дрэва да карэнняў — Вымушан брысці збалелым Па зямному сутарэнню. Рвёмся духам у нябёсы, Часткай светлаю богоў, — Цела ж хіліцца калоссем Важкай думкаю далоў. Здабываем хлеб надзённы — Забываем аб душы, Быццам небам нараджоны На зямлі жыццё грашыць. Клопат наш — грахі і грошы! Не відаць яму канца, Тлумам гэтакім сурочым Прагу вечанага жыцця. Веру ў казку, з часам — болей. Без яе куды ж ісці? Не збываюцца ніколі Мары нашыя ў жыцці, Значыць, здзейсняць нашы мары У староначцы захмарнай, А не толькі спраўдзяць сны. Выйду за сяло, у поле, Што валошкамі плыве — Дзесьці ў ветраным раздоллі Добры Казачнік жыве. Я насупраць ветру стану, Тройчы выгукну наўкол — Рэха дрогкае растане, Ападзе расой на дол. А затым з сівым туманам (Ці не сніцца гэта мне?) Добры Казачнік паўстане, Цуда-Казку так пачне: “Шмат красуе на Палессі Кветак розных і людзей: Тут лілеі і пралескі, Лотаць тут вясной цвіце. Журавінны край, азёрны: За Дняпром ёсць тры ракі — Там Святое Лукамор’е, Там ёсць скарб… І там вякі Слухаць можна чуткім вухам, Там ёсць месца Залатуха, Дзе жыве Вучоны Кот І ўсё ходзіць з году ў год Па жалезным ланцугу, Ходзіць задам напярод, Бо гады няўзнак бягуць — А ўсё спіць славянскі Род. І калі раней налева Прамаўляў Вучоны казку, А направа спеў заводзіў, То цяпер: на мяжы тысячагоддзяў Прамурлыкаў Коцік: “Годзе! Люд свой байкамі карміць!” — Бо ўжо тут усёй Прыродзе Жыць альбо зусім не быць. І сягоння ўніз ён казку мовіць, А ў паднеб’е спеў заводзіць. Бо ячшэ жыве славянскі дух Паміж Моствай, Львой і Сцвігай. Ёсць спадзеўка на адлігу: Дзя стаяць за праўду ўдвух — Не змярцвее боскі рух. На Белай Русі два ёсць царствы, Два Трыдзевятыя, але ж — Адно Святое Лукамор’е. У першым царстве ты ўрадзіўся, Царквою божай ахрысціўся — Яно за вёскаю Альшаны, Ад Турава з дзесятак міль... Другое — за ракой Альшанкай, Дзе цэнтр знаходзіцца Еўропы, Каля муроў князёў Гальшанскіх — Там чарнакніжнік-ліхадзей Зачараваў усіх людзей. Там на касцях стаяць касцёлы, Там Браніслаў са Станіславай Гаруюць жытку невясёлу І плачуць па сваёй дачцэ, Схіліўшы голаў долу нішкам, Бядуць доляй Веранічкі. Да гэтага мы вернемся яшчэ. Вядун бяжыць да Мужаў-Дуба, Пярэваратнем лезе па кары, Затым далоў саскочыць груба І ваўкалакам гойсае ў бары; Арлом лятае ў паднябессі, Узмахваючы крыламі ўгары, Рассейвае чырвоныя аблокі, Пранізаныя месячным святлом, У шлях пускаецца далёкі: Да Мора Хвалынскага, Да вострава Буяна, Да Бел-гаруч каменя — І там Ён ліжа камень Алатыр, Каб моцаю напоўніцца зямною… Паўстаў народны правадыр Дзеля Прыроды Новым Ноем”. І далей прыпамінае Казку вешчай даўніны. І чароўна раскрывае Тайны роднай стараны: “Слухай, хлопец, у народзе Вельмі шмат паднняў ходзіць, Соль жа ўсіх такіх казанняў Праўда Божая. Цяпер Раскажу табе адно, Хочаш вер, а хоч — не вер, Распавед мой вось які: З той пары прайшлі вякі… Вы не бачылі ніколі Той гаючай стынь-вады: Іншаю была там Воля, І інакш цяклі гады. Сёння ж вы, як пераспелы Колас жыта на палях: Дзьмухне ветрычак нясмелы — Замест плёну толькі прах…” І пакуль лунацьме рэха Аж да ранку па гаях — Будзе Ён вясці няспехам, Як жылі і жыць нам як: “Вы тады не зналі гора, Дружнаю жылі сям’ёй, Хвор лячылі загаворам, Чулі сэрцам голас мой. Акрылёныя малітвай, Бараніліся бяды, І вялі святую бітву Вашы шчыльныя рады. Быў адвечны бой, якому Не відаць яшчэ канца, Бой за Праведнасць Законаў Духа, Сына і Айца; Бой, каторым спараджоны Не для гульбішчаў і ўцех, Бо не дрэмлюць легіёны, Што ўкусілі першы грэх. Доўга вы жылі, шчасліва, Толькі коратка паданне — Зноў жа, так і не змаглі вы Адалець адно пытанне: Вечны грэх зямны — гардыня: Не хацелі нават слухаць, Што замешаны на гліне, А не толькі чыстым духам. Пралілася небам кара Мёртвай і жывой вадой, Мёртвай — хто грахом цяжарны, І жывой — такім, як Ной. У дзікунскую Еўропу Непралазным воўчым тропам Статкам беглі ад бяды, Уцякалі ад патопу Жыватворнае вады. І за вамі Атлантыда Апускалася на дно, Зноў пачатак — з палкі, дзіды, Зноў надзеі не відно. Зноў вы гліна, проста гліна, Чарвякі, жывёльны свет, І павольна зноўку з тлена Вырастае чалавек. Вось адчуў агеньчык Божы— Зноў гардыняй абуяны, Зноў пытаннем растрывожыў Землі ўсе ды акіяны”. Я стаяў, глядзеў і слухаў, Што мне Дух распавядаў: Нада мной гудзела муха, Конік зводдаль цвыркатаў, І на лузе, нібы сонцы, З краю ў край цвілі рамонкі. “Дзе ж тут зло?”—“Усё цудоўна!” “Дзе грахі тут і гардыня, Што вяшчун мне паратоўна Гаварыў аб іх прычынах?” Раптам муха прама з лёту Заблыталася у цянётах, А па тонкай павуціне Падпаўзае крывасмоўка; Вось праз нейкую хвіліну Муха цененька гудзе — І павук сабе, як дока, Кожну лапку па па чарзе Аплятае бестурботна Хітрай пасткай. Быць бядзе! Нахіліўся я над краскай І пачуў нарэшце казку. “Ў зачарованай дзяржаве Пасярод глухіх бароў На балоце жыве Жаба, А ў яе людская кроў. Мае сэрца чалавека, Сэрце дзеўчыны-душы І амаль што кожны вечар Да яе паўзуць вужы. Тлустых сорак семь паганых Смокчуць сэрца ад таго, Што яна дзеля кахання Бацьку выкляла свайго. Не змяіная царэўна, А людзіна — ёй баліць… З году ў год, да трэціх пеўняў Крой вужакі мусяць піць. Крой праклёну, як насенне — Зло расце, нібы грыбы, І цяпер у кожным дзейні Прыпляцецца чорт рабы. Разбрылося зло па свеце: Брат на брата, на сястру… І разнес шалены вецер Сатанінскую іскру. Распаўзліся зла пачвары, Нібы маюць сотні ног: Хутка ўсчнуцца душ пажары — Поўны д’яблаў чыгунок! Хто ж душу сваю сцяжарыць? Хто б пасіліць ношу змог? Мукі вечныя народам: Сто вякоў… Няма зыходу! Гэта цяжкая работа: Адалець раба ў сабе, Гадаўё расціснуць ботам, Што душу тваю скубе. Плодзіць Жаба ўсяк заразу, Хоць і дзеўчынай была І яшчэ ніводным разам Губ не зведала сама. Прыгажосці небывалай: Паглядзіш — зацьміцца свет, На зямлі ячшэ не славіў Такой пекнасці паэт. Звалі ж проста яе — Вера, Ніка — прыйдзе апасля, З ВераНікі ўзыйдзе Эра, Эра новага жыцця. Быццам сонца на Усходзе Падымае новы дзень, Так яна ў сваім народзе Радасць несла да людзей. Валасоў пратуберанцы, Шчырасць чыстая вачэй — Праз яе Анёлы ранкам Зводзяць неба да людзей. Вось яно, прыйшло Каханне Вышынёй да самых зорак, Але д’яблавым стараннем Чысціню забрудзіў морак; І душу лавілі пасткі, Па-жывому сорца рвалі — І да роднага да бацькі Ад дачкі праклёны ўпалі. З той пар і Жабай стала, І па свеце множыць зло, І ўцінаюць сэрца джалам, Што любові соль было. Несканчоны тыя мукі І цярпець ёй век — не збыць, Гэта — Бажая навука Сэрцу, здольнаму любіць. І калі канец — не знаю, Мо тады, як прыйдзе Ён, Можа, ў жніўні, можа ў маі — Разаб’е цяжкі палон. Сто вякоў яна чакае І збавення дня не знае. Імя д’ябал спалавініў І душу — напапалам. Сто вякоў чакаць дзяўчыне — Сто вякоў надзеі нам На святое выбаўленне. Аж пакуль зямля народзіць Пяцьсот сёмым пакаленнем Божай тайнай малайца, Які схоча прынародна Пажадаць яе вянца. Не збаяцца мукаў цяжкіх І душой ахвяраваць, І ў няроўнай з д’яблам цяжбе Зваяваць чужынцаў раць. … Час ляцеў. Старэлі людзі. Восень сыпала лісты. Многа душ гібела ў блудзе: Не злічоны шал бяды. Не адно прайшло стагоддзе, Праляцеў за векам век — Хлопец гэты не прыходзіць, І ляжыць нясплатным грэх. Напачатку ён павінен Адракчыся ад людзей. Першы раз крывёй астыне — Гэта будзе першы Дзей! Нелюдзімым сярод люду Жыць бязмоўна тры гады, Волю вольную здабудзе І, нарэшце, ужо тады Адракчыся ён павінен Бацькі, маці і сям’і. Другі раз крывёй астыне — Гэта будзе Дзей другі! Ад бацькоўскага праклёну Збегчы ў лес і на вярбе Веснавой парой зялёнай Адракчыся ад сябе. Дзей жахлівы, лікам трэцці — Незваротны ён ужо, Бо як толькі адрачэцца — На зямлю спаўзе вужом. Сем гадоў павінен поўзаць Слізкім чэравішчам, каб Без памылкі змог адрозніць Жабу-Дзеўчыну, ад — жаб. Яснай ночкай на Купалле, Калі Папараць цвіце І Русалкі водзяць балі — Да яе ён дапаўзе. А купацца Сонца стане У срабрыстых аблачынах — Ён павінен на світанні Дакрануцца да Дзяўчыны. Цяжкі момант, ні хвілінай Не раней, ані пазней Дакрануцца губ павінен Як святло нябёс блісне. Калі раньш кране Дзяўчыну — Скамянее ў вечным сне. І каханне з ёй астыне, Назаўжды людзей зміне. Як паней ён дакранецца — Будзе большаю бяда: Сэрцы Жабы здрыганецца, Шугане вада агнём, На зямлі пажар пачнецца, Нібы ў пекле зажывём. Пасля гэтага ніколі Не спазнаюць людзі волі. Кожны правіць сваім лёсам — Ён азначаны пячаццю: Шчэ нікому не ўдалося Адступіць хаця б на пядзю. Можна ўправа, можна ўлева, Можна нават і назад — Толькі Жабай будзе Дзева І квітнець не стане Сад. Ад зняможанай работы, Барацьбы ў самім сабе — Кроў праступіць замест пота На яго людскім ілбе, І сцячэ цурком па твары, Як салёная сляза, — Вышні Дух Шаданакару Яму гэтак наказаў. Сваім лёсам правіць кожны, Ды не той, хто сем разоў, Па зямному бездарожжу Вузкай сцежкаю прайшоў. І жыве, як хоча, кожны, Як ніхто не пасылаў: Ён жа — шабля ў дзіўных ножнах: З Небам звязвае Зямля. Выбраў сам такую долю, Адракчыся можа сам, — Ды тады чужую волю Ён выконваць мусіць там, Дзе зыходзяцца прадонні, Бездань свеціцца агнём І мільёны воч сутоння Пагібельным зыраць днём. Працай духу над душою І штодзённай барацьбе Абавязан сам сабою Адракчыся ад сябе. Адракчыся без прымусу, Свой даўно абраны шлях: Быў Атлантам і індусам, Знаў яго і грэк, і лях… Яго ведалі народы Ад рабоў і да цароў, Ён — адмеціна пры родах: Справядлівы шлях дамоў. Яго ведаюць славяне, Хоць іх б’юць крыжом пакут, І аднойчы Ён паўстане Сярод вас жывых, зямляне, Ды не час яшчэ пакуль. А сказаць папраўдзе, кожны З вас, хто прагне барацьбы, Ім па праву стацца можа. Знаў Яго аднойчы й ты. Бо інакш чаму запомніў Сотні, тысячы шляхоў — І туляўся, як бяздомны, Свой губляючы наноў. Думаў ты, што проста выйшаў Ды за роднае сяло — А сустрэўся з Духам вышнім, Цябе сэрца так вяло. Помніш, як не разумелі Людзі блізкія заўжды, Жарсці кіпенем гарэлі — Вораг быў табе любы, Шрамы на душы і целе Сведкі гэтай барацьбы. Трыццаць год пад знакам Дзевы Ты блудзіў, шукаў Яе. Паглядзі: ў былых падзеях Ўсё ж чагосьці не стае? Трыццаць год назад вярнуўся Ты з нябёс у дольны свет, Люд тады наверх цягнуўся Хіжай лапаю ракет. Ты пайшоў па Беларусі, Як чужы сярод сваіх — На Палессі белы бусел Сеў на чорны крыж жывых… Трыццаць год — ці многа гэта? Не! — імгненне для сусвету. Трыццаць год для чалавека, — Ну, лічы, прайшло паўвека. Што зрабіў за трыццаць летаў, Зразумеў за трыццаць зім? Хоць даведаўся, што мэта Памірае не зусім? Хутка мовілася казка. Справа робіцца марудней. Ну, цяпер жыві з падказкай, Помні аб паганых брудных! Сорак сем, а можа, й болей — Хто, калі іх падлічыў? То спакуса лёгкай долі — Не любому па плячы. Ну, бывай! Да пабачэння! І да скорае сустрэчы! Падыміся ж ты з каленяў, Рана, хлопча, душу лечыш! Доўг свой выканаць — найпершы, Найсвяцешый абавязак, Душу Ён… Не ўсё адразу!” Голас змоўк. І цяшынёю Ахінуў сусвет мяне. Буйназора нада мною Полаг неба палымнеў. З чорных хмар зірнула поўня Дробным, прывідным святлом — Неўзабаве я прыпомніў, Што раней са мной было: Пасярод віны стаяў я, Пасярэдзіне граху. Калі сказанае праўда — Як далей ісці змагу? Я даслухаў казку, дзякуй, Добры Казачнік, табе! Абярнуся я вужакай На зялёнай на вярбе — Адпушчу дзяўчо на волю, Падыму цяжкі вянец — Хоць гаротна ў казцы доля, Ды шчаслівы ёсць канец. 6 Казкі мовяцца не дзецям. Хоць і слухаюцца імі. Са скрыжаляў Запавета Нам гавораць, што малымі Быць павінны ўсе на свеце, Каб у царства Херувімаў Трапіць — трэба быць, як дзеці, — І не пройдзе вечнасць міма. Вечнасць — што гэта такое? Нашых жыццяў калаўрот, Вечнасць — снамі непакоіць Нас начамі з году ў год, Вечнасць — нашы сны і мары, Наш зямны, агністы шлях. Вечнасць выклік для герояў, Змагароў за сэнс святла. Эпілог Знікаюць народы з аблічча зямнога, Як ранкам пад промнямі сонца раса — Запальваюць зоры святло на касмічнай дарозе, Каб смела праходзіла ў вечнасць бяссмерця краса. Знікаюць народы — складаюць легенды, паданні, Каб зернетка Праўды не згінула ў змрочных вяках. Нясе чалавек праз жыццё залатое паданне: Прабіцца, як парастак, дзесьці ў міжзорных вірах. Нас вабіць Галактыка… Млечны, нязведаны Шлях З любоўю людяецца ў Боскіх надзейных Руках. Jordan sneakers